Charter işinde koltuk, satmadan önce satın alınmış bir maldır. Uçağı kiralayan operatör kalkıştan aylar önce ödemeyi yapar; koltuk dolsun dolmasın uçak kalkar ve maliyet aynı kalır. Bu yüzden charter operasyonunun asıl problemi "bilet kesmek" değildir; sonlu bir stoğu kalkış saatine kadar en yüksek gelirle eritmektir. Sahada bu iş çoğu zaman bir hesap tablosuyla yürür: gidiş ve dönüş kontenjanı ayrı sekmelerde tutulur, alt acentelere telefonla koltuk sözü verilir, hangi bloğun ismi girildiği WhatsApp yazışmasından takip edilir. Sonuç tanıdıktır — aynı koltuk iki kez satılır, tahsis edilmiş ama satılmamış koltuklar kalkışa üç gün kala fark edilir, dolan uçuşa gelen talep hiçbir yere yazılmadan kaybolur.
diji.tech olarak charter uçak bileti sistemimizi bu beş dert etrafında genişlettik ve yeni yetenekleri hizmete aldık: blok koltuk stoğu, seri sefer üretimi, doluluk bazlı fiyat kademeleri, acente bazlı tahsis ve isimsiz blok rezervasyonu. Bu yazıda özelliklerin listesini değil, hangi operasyonel kararı nasıl kolaylaştırdıklarını anlatıyoruz: kontenjanı hangi seviyede tutmak gerekir, boş koltuğu indirimle mi fiyat politikasıyla mı eritirsiniz, opsiyon süresi neden bu kadar kritiktir ve isim listesi son tarihi geldiğinde sistem ne yapar, ne yapmaz.
Charter koltuğu neden ayrı bir stok kalemidir
Tarifeli bilet satarken stok sizin değildir. Tedarikçiden canlı fiyat çeker, satarsınız; koltuk dolmazsa kaybeden siz olmazsınız. Charter'da denklem tersine döner: stok sizindir, risk sizdedir, boş koltuk doğrudan zarardır. Bu tek fark, yazılımdan beklediğiniz her şeyi değiştirir — kontenjan, tahsis, doluluk fiyatı ve bekleme listesi kavramlarının hepsi bu stok sahipliğinden doğar.
| Soru | Tarifeli bilet | Charter blok koltuk | Grup dosyası |
|---|---|---|---|
| Stok kimin? | Havayolunun / tedarikçinin | Sizin (önceden satın alınmış) | Henüz kimsenin, teklif aşamasında |
| Risk kimde? | Tedarikçide | Sizde | Teklif kabul edilene kadar kimsede |
| Boş koltuk ne demek? | Kayıp değil | Doğrudan maliyet | Konu dışı |
| Fiyatı kim belirler? | Tedarikçi + sizin markup'ınız | Tamamen siz | Havayoluyla pazarlık |
| Sistemdeki karşılığı | Uçak bileti acente sistemi | Charter uçak bileti sistemi | Grup rezervasyon yönetim sistemi |
Bu ayrım pratikte şu anlama gelir: charter uçuşunuz için "tedarikçi bağlantısı kurmak" diye bir adım yoktur. Envanter sisteme dahili bir uçuş sağlayıcısı olarak kayıtlıdır ve alt acentelerinizin zaten kullandığı standart uçuş arama ekranında, dış tedarikçi sonuçlarıyla yan yana listelenir. Acentenin ayrı bir portala girmesi, sizin ek bir entegrasyon açmanız gerekmez.
Blok koltuğu bacak bazında tutmak: "ya hep ya hiç"
Charter kontenjanını tek bir sayıda tutmak sahada en sık yapılan hatadır. Gidiş-dönüş bir seferde gidiş bacağı doluyken dönüşte yer olabilir; tek sayaçla çalışırsanız satamayacağınız bir koltuğu satmış olursunuz.
Yeni yapıda her bacak kendi koltuk sayacını tutar. Gidiş-dönüş satışta talep iki bacağa birlikte işlenir: iki bacakta da yer varsa satış geçer, biri doluysa satışın tamamı reddedilir. Satılabilir koltuk sayısını her zaman en kısıtlı bacak belirler. Kontrat gereği bilinçli aşırı satış yapmanız gerekiyorsa, bunu tahmine bırakmak yerine uçuş bazında kontrollü bir aşırı satış payı tanımlarsınız — sistem o paya kadar satar, ötesine geçmez.
Uçuş tanımından acente tahsisine kadar koltuk akışı. Satılmayan tahsis, geri alma tarihinde ortak havuza döner.
Sezon programını tek formda kurmak
Charter programı nadiren tek uçuştur; genellikle sezon boyunca haftanın aynı günü tekrarlayan bir zincirdir. Bu zinciri elle tek tek açmak hem zaman alır hem de bir haftayı atlama riski taşır.
Seri sefer üretiminde bir şablon uçuş tanımlar, tekrar aralığını 1 ile 52 hafta arasında verirsiniz; sistem zincir uçuş kopyalarını üretir. Sezon tanımlarıyla da bu uçuşları gruplayıp filtreleyebilirsiniz — "yaz programı" ile "kış programı" birbirine karışmaz. Pratikte kazandığınız şey şudur: sezon açılışında yapılan tek bir tarife veya kontenjan hatası, onlarca uçuşa tek tek taşınmak yerine şablondan üretilir ve tek yerden düzeltilir.
Doluluk arttıkça fiyatı politikayla yönetmek
Boş koltuğun maliyeti sabittir, ama son koltuğun değeri sabit değildir. Klasik refleks kalkışa yaklaştıkça indirim yapmaktır; bu, erken satın alan acenteyi cezalandırır ve marjı kalkıştan önce eritir. Doğru yaklaşım tersidir: uçuş doldukça fiyatın yükselmesi.
Doluluk bazlı otomatik fiyat, doluluk bandına göre kademe tanımlamanızı sağlar. Her kademe yüzde veya sabit tutar olarak çalışır ve tek tek açılıp kapatılabilir — programın ortasında bir kademeyi devre dışı bırakmak için tarifeyi yeniden yazmanız gerekmez.
Kademe, taban tarifeyi kur çevrimi ve acente fiyat kuralı zincirinden önce günceller.
Sıranın önemi büyüktür: kademe taban tarifeye uygulanır, sonra kur çevrimi ve acente bazlı fiyat kuralı zinciri devreye girer. Yani doluluk artışı, her acentenin kendi komisyon yapısını bozmadan hepsine orantılı yansır. Taban tarifeyi yetişkin, çocuk ve bebek için ayrı ayrı tanımladığınız için kademe de yolcu tipi ayrımını korur.
Fiyat politikasını körlemesine kurmamak için uçuş maliyet kalemlerini de sisteme girin. Maliyetler girildiğinde uçuşun başabaş noktasını ve doluluk projeksiyonunu kalkıştan önce görürsünüz; "bu uçuş kaçıncı koltukta kâra geçiyor" sorusunun cevabı, hangi kademede indirim yapıp yapmayacağınızı belirler.
Alt acenteye koltuk devri ve kota zorlaması
Blok koltuğun bir kısmını sadık acentelerinize ayırmak isteyebilirsiniz. Asıl mesele ayırmak değil, ayrılan koltuk satılmadığında ne olacağıdır. Sözle verilen tahsis, satılmadığı sürece görünmez bir boş koltuktur.
Sistemde acente bazlı koltuk tahsisi tanımlarsınız; dağıtılan toplam koltuk uçuş kapasitesini aşamaz. Kota zorlaması üç modda çalışır:
| Mod | Tahsisi biten acente ne yapar? | Ne zaman seçilir? |
|---|---|---|
| Kapalı | Kısıt uygulanmaz, havuzdan satmaya devam eder | Tahsisi yalnız raporlama amacıyla kullanıyorsanız |
| Katı | Yeni satışı reddedilir | Kontenjanı acenteler arasında kesin bölüştürdüyseniz |
| Genel havuza taşıyan | Satış ortak kontenjandan devam eder | Tahsisi hedef olarak verip satışı teşvik ediyorsanız |
Tahsisi olmayan acenteler her modda doğrudan genel havuzdan satar. Ayrıca satılmayan tahsis, belirlediğiniz geri alma tarihi geldiğinde otomatik olarak havuza döner — bu, charter'da en pahalı sessiz kaybı kapatır. Koltuk bloke edilmeden önce acentenin kredi limiti de kontrol edilir; tahsis, tahsilat riskini büyütmez.
Dolan uçuşta talebi kaybetmemek: bekleme listesi ve 24 saatlik opsiyon
Charter'da her kilitli koltuk, satılamayan koltuktur. Süresiz opsiyon vermek uçuşun satılabilir kontenjanını kilitler ve doluluk kademelerini de yanıltır — sistem uçuşu dolu sanır, fiyat yükselir, gerçek talep kaçar. Bu yüzden opsiyonun süreli olması bir konfor değil, gelir yönetiminin şartıdır.
Kontenjan tükendiğinde gelen talepler bekleme listesine kaydedilir. Bir koltuk havuza döndüğünde sıradaki kayıt süreli opsiyona terfi eder ve koltuğu 24 saat tutar. Süre dolarsa opsiyon düşer, koltuk serbest kalır ve sıradaki kayda geçilir. Operasyon panelinden bir kayda elle opsiyon verebilir, karşılayabilir veya iptal edebilirsiniz. Böylece "uçuş doldu" cevabı verilen talep kaybolmak yerine sıraya girer ve iptaller otomatik olarak sıradaki müşteriye akar.
İsim listesi: isimsiz blok, kademeli giriş ve son tarih
Kurumsal bir grup ya da bir alt acente, koltuğu bugün bağlamak ister ama yolcu isimlerini iki hafta sonra verir. Bunu beklemek koltuğu satmamak, ismi uydurup sonra düzeltmek ise manifest hatası demektir.
İsimsiz blok grup rezervasyonu tam bu boşluğu kapatır: blok açılır, koltuklar rezerve edilir, isimler sonradan kademeli girilir. İsimlendirilmemiş koltukları istediğiniz anda geri bırakabilirsiniz; isimlendirilmiş koltuklar bırakılamaz. Blok onaylandığında isimli koltuklar bireysel satışlara dönüşür ve her yolcu için gruba bağlı bir kayıt üretilir. Yolcu manifestini ve satış listesini CSV olarak dışa aktarabilir, boş manifest şablonuyla isimleri gruptan toplayabilirsiniz.
Son tarih iş listesinde uyarı üretir; koltuğu bırakma kararını operasyon verir.
İsim son tarihi burada kritik bir eşiktir. Havayoluna manifest teslimi gecikirse blok elinizde kalır ve boş koltuğun bedelini siz ödersiniz. Sistem bu tarihi iş listenizde uyarı olarak önünüze getirir — ama koltuğu kendiliğinden bırakmaz. Bu bilinçli bir tercihtir: son anda tamamlanan bir isim listesi yüzünden bloğu otomatik kaybetmek, o kararın kurtardığından çok daha pahalıdır. Kararı operasyon verir.
Devreye alırken kontrol edin
- Bacak kurgusu: Gidiş ve dönüş bacaklarını ayrı ayrı tanımladınız mı, aktarma varsa rota zinciri kronolojik mi?
- Kontenjan ve aşırı satış payı: Her bacağın koltuk sayısı kontratla birebir aynı mı, aşırı satış payı bilinçli bir sayı mı yoksa unutulmuş bir varsayılan mı?
- Yolcu tipi tarifesi: Yetişkin, çocuk ve bebek için taban tutar ve vergi ayrı ayrı girildi mi?
- Maliyet kalemleri: Uçuş maliyetlerini girmeden fiyat kademesi kurmayın; başabaş noktasını görmeden hangi kademede duracağınızı bilemezsiniz.
- Doluluk kademeleri: Kademeler taban tarifeye uygulanacak; acente markup'ını hesaba katarak kurgulayın, iki yerde birden zam yapmayın.
- Tahsis ve mod: Her acenteye verilen koltuk toplamı kapasiteyi aşmıyor mu, kota modu ticari niyetinizle uyuşuyor mu?
- Geri alma tarihi: Satılmayan tahsisin havuza döneceği tarih, o koltuğu yeniden satabileceğiniz kadar erken mi?
- Sezon ve seri: Şablon uçuşu doğrulamadan 52 haftalık zincir üretmeyin; tek uçuşu test edip sonra çoğaltın.
- Sağlayıcı görünen adı: Acentelerinizin arama ekranında göreceği ad, sizin markanız mı?
- Manifest provası: Blok onayından önce manifesti bir kez dışa aktarıp havayolunun istediği alanlarla karşılaştırın.
Sınırlar ve notlar
Bu modülün bugün yapmadığı şeyleri de açıkça yazalım; charter'da yanlış beklenti pahalıya patlar.
- Görsel koltuk haritası yoktur. Koltuk numarası yolcu kaydına bir etiket olarak yazılır; kabin planı üzerinden seçim yapılmaz ve bu etiket koltuk sayaçlarını etkilemez.
- Bir uçuşta tek tarife paketi tanımlanır. Aynı uçuşta Economy/Flex/Business gibi birden çok markalı paketi yan yana satamazsınız.
- Gerçek PNR veya e-bilet üretilmez. Charter satışı yerel bir referansla kaydedilir; dış havayolu ya da GDS sistemine yazılan bir kayıt oluşmaz.
- Rezervasyon sonrası fiyat yeniden hesaplama (reprice) desteklenmez. Yerel tarife değişmediği için bu akış kapalıdır.
- Çok rotalı (open-jaw) charter araması yoktur. Çok rotalı arama tarifeli uçuş tarafında çalışır; charter tek yön ve gidiş-dönüş kurgusuyla satılır.
- İsim son tarihi otomatik iptal üretmez. Yalnızca iş listesinde görünürlük sağlar.
- No-show işaretlenen koltuk otomatik olarak havuza dönmez, bekleme listesine de devredilmez; bu kararı operasyon verir.
- Cüzdanla ödenmiş onaylı satışın iptalinde otomatik iade yoktur; iade finans tarafında elle uzlaştırılır.
- Charter'a özel bildirim veya hatırlatma e-postası şablonu bulunmamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Charter uçuşumu alt acentelerime nasıl satışa açarım?
Önce katalogda uçuşu açar; bacakları, koltuk kontenjanını ve yolcu tipi bazlı tarifeyi tanımlarsınız. Uçuşu aktif duruma alıp satışa açtığınızda envanteriniz arama dağıtımına dahil edilir. Alt acenteleriniz uçuşu kendi standart uçuş arama ekranlarında görür; ayrı portal ya da bağlantı kurmanız gerekmez.
Aynı koltuğu farklı acentelere farklı fiyattan satabilir miyim?
Evet. Doluluk kademesi taban tarifeyi güncelledikten sonra acente bazlı çok katmanlı fiyat kuralı zinciri devreye girer. Her acente için farklı fiyat ve komisyon yapısı tanımlayabilirsiniz; doluluk artışı bu yapıyı bozmadan hepsine yansır.
Tahsis ettiğim ama satılmayan koltuklar ne oluyor?
Belirlediğiniz geri alma tarihi geldiğinde satılmayan tahsis otomatik olarak genel havuza döner ve tüm acentelerin satışına açılır. Kota zorlama modunu "genel havuza taşıyan" olarak seçerseniz, tahsisi biten acente de havuzdan satmaya devam eder.
Müşteri ödeme yapmadan koltuk opsiyonu alabilir mi?
Charter satışı ödeme ile tamamlanacak şekilde kurgulanmıştır; ödemesiz opsiyon açılmaz. Bunun nedeni charter koltuğunun gerçek bir stok kalemi olmasıdır — ödenmemiş bir opsiyon satılabilir kontenjanı gereksiz yere kilitler. Zamanlı bekletme ihtiyacı için bekleme listesi opsiyonu ve isimsiz blok rezervasyonu kullanılır.
Bu sistem grup rezervasyon ürününden nasıl ayrılıyor?
Burada tuttuğunuz blok, hâlihazırda sahip olduğunuz charter stoğunuzun üzerindedir. Havayolundan teklif toplayıp grup fiyatı pazarlığı yapmak ayrı bir süreçtir ve grup rezervasyon yönetim sistemi tarafında çalışır.
Charter için ayrı bir tedarikçi entegrasyonu kurmam gerekir mi?
Hayır. Charter modülünde dış bir tedarikçiye bağlanmazsınız — sattığınız koltuk zaten sizin uçuşunuza aittir. Envanteriniz, kimlik bilgisi istemeyen dahili bir uçuş sağlayıcısı olarak kayıtlıdır ve dış tedarikçi sonuçlarıyla aynı arama, sepet ve rezervasyon akışından geçer.
Bugün ne yapabilirsiniz
- Tek uçuşla başlayın. Yaklaşan bir charter seferinizi katalogda oluşturun, bacaklarını ve kontenjanını girin, taslak durumdayken tarifeyi doğrulayın. Doğru çalıştığından emin olmadan seri üretime geçmeyin.
- Maliyeti girin, sonra kademeyi kurun. Uçuş maliyet kalemlerini girip başabaş noktanızı gördükten sonra doluluk kademelerini tanımlayın. Fiyat politikanız artık tahmine değil, o uçuşun kendi rakamına dayanır.
- İlk tahsisi bir acenteyle deneyin. Tek bir alt acenteye koltuk tahsis edip kota modunu ve geri alma tarihini bir sezon boyunca izleyin; ağın tamamına açmadan önce hangi modun ticari yapınıza uyduğunu görün.
Charter envanterinizi uçtan uca nasıl yöneteceğinizi ayrıntılı görmek için Charter Uçak Bileti Sistemi sayfasını inceleyebilir, uçuş programınızı paylaşarak size özel bir devreye alma planı isteyebilirsiniz.